बालेनले भारत भ्रमणमा श्रीमती किन लगेेनन् ? कूटनीतिक परम्परा तोड्दै नयाँ सन्देश दिन खोजेका हुन् ?

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमण यतिबेला दुई देशबीचको कूटनीतिक सम्बन्धका कारण मात्र चर्चामा छैन, उनले अपनाएको नयाँ कार्यशैलीका कारण पनि चासोको विषय बनेको छ। विशेषगरी भारतको राजकीय भ्रमणमा जाँदा प्रधानमन्त्रीले पत्नीलाई समेत साथमा लैजाने विगतको अभ्यास यसपटक तोडिएको छ।
प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमण टोलीमा उनकी पत्नी सबिना काफ्ले शाह सहभागी छैनन्। यसअघिका प्रधानमन्त्रीहरूले भारतको औपचारिक तथा राजकीय भ्रमणमा श्रीमतीलाई समेत सहभागी गराउँदै आएको पृष्ठभूमिमा बालेनको यो निर्णयलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।
तर प्रश्न उठ्छ– बालेनले श्रीमतीलाई किन लगेेनन् ? के यो मितव्ययिताको सन्देश हो, व्यक्तिगत निर्णय हो वा प्रधानमन्त्रीको बदलिँदो राजनीतिक कार्यशैलीको संकेत ?
विगतमा कस्तो थियो परम्परा ?
नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू भारतको राजकीय भ्रमणमा जाँदा पत्नीलाई पनि साथमा लैजाने अभ्यास रहँदै आएको छ।
२०७४ सालमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा भारत भ्रमणमा जाँदा पत्नी डा. आरजु राणा देउवा पनि सँगै थिइन्। त्यसैगरी २०७४ चैतमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली भारत भ्रमणमा जाँदा पत्नी राधिका शाक्य सहभागी भएकी थिइन्।
२०७९ वैशाखमा प्रधानमन्त्रीका रूपमा भारत भ्रमण गर्दा शेरबहादुर देउवाका साथमा पत्नी आरजु राणा देउवा पनि थिइन्।
यस्ता भ्रमणमा राष्ट्र तथा सरकार प्रमुखका जीवनसाथीलाई पनि विशिष्ट अतिथिका रूपमा सहभागी गराउने अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक अभ्यास छ। उनीहरूका लागि छुट्टै शिष्टाचार र सामाजिक कार्यक्रमसमेत आयोजना हुन सक्छन्।
तर प्रधानमन्त्रीसँग पत्नी अनिवार्य रूपमा जानैपर्ने बाध्यकारी कूटनीतिक नियम भने होइन। यो भ्रमणको प्रकृति, निमन्त्रणा, कार्यक्रम र सम्बन्धित व्यक्तिको निर्णयमा निर्भर हुन्छ।
बालेनले किन लगेेनन् श्रीमती ?
बालेनले पत्नीलाई भारत नलैजानुको आधिकारिक कारण सार्वजनिक भएको देखिँदैन। त्यसैले यसलाई कुनै निश्चित कारणसँग जोडेर निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुनेछ।
यद्यपि उनको भ्रमणको प्रकृति हेर्दा केही सम्भावित कारण देखिन्छन्।
पहिलो, भ्रमणलाई औपचारिकता र तामझामभन्दा काममा केन्द्रित गर्ने उनको प्रयास हुन सक्छ। प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमण करिब २५ घण्टाको छोटो कार्यतालिकामा सीमित छ। भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँगको भेटवार्ता, द्विपक्षीय छलफल र उच्चस्तरीय भेटघाटलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
दोस्रो, भ्रमण टोलीलाई सानो र चुस्त बनाउने नीति हुन सक्छ। यसपटक विगतका तुलनामा सानो टोली बनाइएको छ। पत्नीलाई सहभागी नगराउने निर्णय पनि यही कार्यशैलीसँग जोडिएको हुन सक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ।
तेस्रो, प्रधानमन्त्रीको व्यक्तिगत प्राथमिकता पनि हुन सक्छ। सबै राजकीय भ्रमणमा परिवारका सदस्यलाई सहभागी गराउनैपर्छ भन्ने छैन। प्रधानमन्त्रीले आफ्नो भ्रमणलाई पूर्णतः सरकारी र कूटनीतिक जिम्मेवारीमा सीमित राख्न चाहेका पनि हुन सक्छन्।
के बालेनले नयाँ राजनीतिक सन्देश दिन खोजेका हुन् ?
बालेनको राजनीतिक शैली परम्परागत राजनीतिक अभ्यासभन्दा फरक देखिँदै आएको छ। विदेश भ्रमणमा ठूलो टोली, लामो औपचारिक कार्यक्रम, भव्य बिदाइ र स्वागतजस्ता अभ्यासलाई घटाउने उनको प्रयास यसपटक पनि देखिएको छ।
पत्नीलाई भ्रमणमा सहभागी नगराउनु पनि यही शैलीको एउटा हिस्सा हुन सक्छ। तर यसलाई केवल मितव्ययितासँग जोडेर हेर्नु पर्याप्त हुँदैन।
राजकीय भ्रमण केवल प्रधानमन्त्रीको व्यक्तिगत यात्रा होइन। यसले दुई देशबीचको सम्बन्ध, कूटनीतिक शिष्टाचार र राष्ट्रिय प्रतिनिधित्वसमेत जनाउँछ। त्यसैले जीवनसाथीको सहभागिता भएन भन्दैमा भ्रमणको कूटनीतिक महत्त्व घट्छ भन्ने होइन।
परम्परा तोड्नु गलत कि सही ?
कूटनीतिमा परम्पराको आफ्नै महत्त्व हुन्छ। तर परम्परा भनेको अनिवार्य नियम होइन। समय, आवश्यकता र भ्रमणको उद्देश्यअनुसार त्यसमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
बालेनले पत्नीलाई भारत भ्रमणमा नलैजानु कुनै कूटनीतिक कमजोरी होइन। न त पत्नीलाई लैजाँदैमा भ्रमण बढी सफल हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी नै हुन्छ।
अन्ततः भ्रमणको सफलता प्रधानमन्त्रीले भारतसँग नेपालको हितमा कस्ता सहमति गर्छन्, व्यापार, ऊर्जा, पूर्वाधार, सीमा र द्विपक्षीय सम्बन्धका विषयमा कति उपलब्धि हासिल गर्छन् भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ।
त्यसैले बालेनले श्रीमती लगे कि लगेेनन् भन्ने चर्चा एउटा चासोको विषय भए पनि नेपाली जनताले खोजेको मुख्य जवाफ भने भ्रमणबाट नेपालले के पायो भन्ने नै हो।
काठमाडौं। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह दुई दिने राजकीय भ्रमणका लागि आइतबार भारत प्रस्थान गरेका छन् । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको मैत्रीपूर्ण ...
काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको नेतृत्वमा हुने भारत भ्रमणका लागि ३५ सदस्यीय नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको नाम सार्वजनिक भएको छ। प्रधानमन्त्रीको सचिवालयले ...
दाङ । दाङकाे लमही नगरपालिका–९ शिवखोलानजिक पूर्व–पश्चिम राजमार्गमा यात्रुवाहकबस दुर्घटना हुँदा २२ जना घाइते भएका छन् । आज बिहीबार बिहान ...